Marco Starink beantwoordt lezersvraag over hond

De vraag aan Marco Starink

Inge heeft op 22 november 2011 de volgende vraag gesteld:

Wij heb een duitse herder pup van 16 weken. Wij vinden het heel belangrijk dat zij losloopt. Momenteel rent zij op vreemde mensen af om deze in de broekspijpen te bijten. Soms blijft ze op het comanda "voet' goed naast me lopen en soms vliegt ze erop af. Als ze meteen terugkomt beloon ik haar, wisselend met een koekje of uitgebreid met hoge stem belonen. /tips zijn altijd welkom.

Het advies

Beste Inge,

Wat goed dat je me deze vraag stelt. Ook al is je hond nog heel jong, door nu niets aan dit gedrag te doen kan ik je vrijwel garanderen dat deze situatie snel uit de hand zal lopen. Het gedrag van je hond vertelt mij dat ze geprikkeld raakt door de (plotselinge) aanwezigheid van vreemde mensen. Je schrijft niets over een mogelijk onderscheid dat je hond maakt tussen mannen en vrouwen. Het is van belang dat je uitzoekt waar je hond op reageert. Is dit op bewegende mensen? En over wat voor beweging hebben we het? Fietsen, wandelen, hardlopen? Hoe reageert je hond op vreemden die stil zitten of –staan? En hoe zit het met andere bewegende objecten zoals auto’s, fietsers en noem maar op? Weet je waarom het belangrijk is om dit uit te zoeken? Om gericht te kunnen trainen en tot een oplossing te komen zul je moeten uitzoeken of je hond:
• Bang is voor vreemde mensen?
• Bang is voor vreemde mensen die bewegen?
• Bang is voor beweging in algemene zin?

Het kan dus zo zijn dat de hond niet zozeer onzeker of bang is over of voor vreemde mensen maar dat er een fobie bestaat voor bewegende objecten. Het klinkt misschien wat vergezocht maar om een hond effectief te kunnen trainen, zul je heel precies de prikkels moeten vaststellen. Je schrijft echter niets over agressief gedrag naar fietsers, auto’s of andere bewegende objecten. Ik ga er dus vanuit dat je hond enkel dit agressieve gedrag vertoont naar vreemde mensen die je hond buiten tegenkomt.

De oorzaak

Hoe komt het eigenlijk dat je hond geprikkeld raakt door vreemde mensen? Meestal komt dit doordat de pup niet of onvoldoende gesocialiseerd werd. Ofwel, de pup heeft onvoldoende positieve momenten met een diversiteit aan verschillende mensen gehad. Deze verantwoording ligt in de eerste plaats bij de fokker. Een pup zal gedurende zijn eerste levensweken (in ieder geval voor de leeftijd van 12 weken!) een ware polonaise van verschillende onbekende mensen moeten meemaken die de pup letterlijk en figuurlijk in de watten leggen! Op deze manier leert een pup:
1. Dat mensen geen bedreiging vormen waardoor er geen onzekerheid of angst  zal ontstaan.
2. Dat de aanwezigheid van vreemde mensen juist een positieve bijdrage levert. Het is immers leuk als mensen komen. 
Een gedegen invulling van de socialisatieperiode bij pups zorgt dus voor een positief wereldbeeld. Het mes snijdt hierbij aan twee kanten zoals je kunt lezen.

Is er echter geen sprake van een actief socialisatiebeleid bij zowel fokker als bij de nieuwe eigenaar? Dan werken bovengenoemde punten juist tegengesteld:

1. De pup kan achterdochtig, onzeker en zelfs angstig worden van de aanwezigheid van vreemde mensen. Dit geldt met name voor bepaalde typen honden.
2. De stress die de hond ervaart levert een negatieve bijdrage aan zijn gemoedstoestand. In dit geval zeggen we ook wel dat de hond ‘geprikkeld’ raakt.
Honden die geprikkeld raken, kunnen onvoorspelbaar gedrag vertonen. De hond gaat gedrag vertonen wat hem of haar een gevoel van controle over de situatie geeft. En het lijkt mij vrij duidelijk hoe jouw hond haar best doet om controle over vreemde mensen te krijgen. Namelijk door het bijten in de broekspijpen met uiteindelijk als gevolg dat de vreemde mensen ook weer verdwijnen. Hier zal het je hond namelijk om te doen zijn.

Aan de slag met de hond

Het is belangrijk dat het ‘onder commando’ houden van je hond het probleem niet oplost. Je kunt je hond wel een ‘aan de voet’ commando geven, maar als je hond vervolgens door de aanwezigheid van vreemden toch spanning opbouwt, kun je erop wachten totdat je hond zelf het commando opheft om vervolgens orde op zaken te stellen. Je hond kan niet meer los van de riem zolang haar idee over vreemde mensen niet een stuk positiever is en je hond er niet meer voor kiest om dit gedrag te vertonen. Door je hond nu toch los van de lijn te laten, bied je jouw hond een podium om haar gedrag te vertonen. Je stelt je hond dus letterlijk in staat om haar agressieve gedrag te vertonen. En aangezien het hier gaat om zelfbelonend gedrag, zal het gedrag van je hond bekrachtigd (=sterker) worden met iedere keer dat ze het weet uit te voeren. En dan kan je hond na het uitvoeren van dit gedrag wel netjes ‘hier’ komen, maar dat komt dan natuurlijk als mosterd na de maaltijd waarbij je hond met een euforisch gevoel rondloopt als ‘die heb ik mooi even weggejaagd… kijk mijn eigenaar eens blij zijn…!’

Wat kun je doen? Het toverwoord in jouw geval is ‘conditioneren’ ofwel je hond positieve associaties laten opdoen met heel veel verschillende vreemde mensen. Deze vreemden moeten je hond laten zien dat er geen reden tot onzekerheid of angst bestaat. Ze zullen dus voor iets leuks of lekkers moeten zorgen. Hierbij is het heel belangrijk dat die mensen zich niet teveel opdringen waardoor je hond mogelijk nog onzekerder of angstiger wordt. Je kunt met je hond langs stilstaande mensen lopen en je hond iedere keer belonen met iets leuks of lekkers in aanwezigheid van die vreemde mensen. Een volgende stap zou kunnen zijn dat naast de mensen een lekkernij ligt die de hond zelf mag pakken. Daarna kunnen de vreemden iets laten vallen uit hun hand voor de voeten van de hond. Een volgende stap zou kunnen betekenen dat de hond iets aanpakt uit de handen van vreemden etc. Ik kan je niet letterlijk het hele stappenplan geven omdat het in dit geval om maatwerk gaat. Ik wil je laten zien dat het beeld wat jouw hond over vreemde mensen heeft positief beïnvloed dient te worden. Hierdoor neemt de noodzaak bij je hond om het gedrag van mensen te controleren stapsgewijs af.

De volgende stap is dat je jouw hond leert om vervangend gedrag te vertonen. Leer je hond om in een stressvolle situatie naar jou te komen. Je mag dit belonen met het krijgen van een speeltje waar ze op mag kauwen. “Beloon je nu het stressvolle gedrag niet?” zullen sommige lezers zich nu afvragen. Ja en nee is het antwoord. Je hond zal altijd wel tot op zekere hoogte gevoelig voor prikkels blijven, het is nu eenmaal een herdershond en deze honden zijn relatief gevoelig voor een stressvolle situaties. Stress wordt altijd gecompenseerd met specifiek gedrag. Ik als eigenaar kies er liever voor om mijn hond te leren om haar stress op een gecontroleerde en geaccepteerde manier vorm te geven.

Als jij en je hond samen op het punt zijn dat jullie al spelenderwijs kunnen voorkomen dat je hond geprikkeld raakt door de plotselinge aanwezigheid van vreemde mensen, dan wordt het tijd om te werken aan gehoorzaamheid. Dit heeft dus geen prioriteit maar is slechts een onderdeel van het trainingsplan. Je zult namelijk merken dat een hond die niet of slechts weinig geprikkeld raakt veel gemakkelijker te trainen is. Dit komt doordat honden die ergens door geprikkeld worden wat stress oplevert, de prikkel willen doen verdwijnen. Deze honden zijn op dat moment niet bezig met hoe dat ze een brave, gehoorzame hond kunnen zijn. Best logisch eigenlijk?

Hulp bij gedragsproblemen bij je hond

Ik wil benadrukken dat agressiviteit bij pups serieus genomen dient te worden en dat iedere baas-hondrelatie uniek is. Ik kan je daarom via internet geen sluitend trainingsplan aanbieden. Het lijkt mij heel verstandig om professionele hulp in te schakelen. Een hondengedragstherapeut kan je helpen om dit gedragsprobleem gericht aan te pakken. Let er echter wel op dat je iemand inschakelt die voldoende kennis, ervaring en sociale vaardigheden heeft. Zomaar iemand inschakelen die het gedrag ‘er wel even uitmept’ is natuurlijk af te raden omdat nog meer stress bij je hond, het gedrag op een zeer onvoorspelbare manier zal beïnvloeden. Een wrak van een hond is dan het gevolg.