Bijzondere evolutie

Veel reptielen, amfibieën en geleedpotigen behoren tot de oudste levensvormen op aarde. Geleedpotigen zijn er al ruim 600 miljoen jaar en amfibieën en reptielen verschenen tussen de 400 en 350 miljoen jaar geleden op het toneel. Gezien de lange tijd waarmee ze de aarde bewonen, zijn ze in staat geweest zich meer dan welke andere diergroepen aan te passen aan allerlei omstandigheden. Het is daarom ook niet vreemd dat er zo ontzettend veel verschillende soorten zijn van deze dieren die soms zo verschillend zijn, dat ze wel tot een andere diergroep lijken te behoren.

Aanpassingen door evolutie

Ook de aanpassingen die sommige diersoorten hebben doorgevoerd zijn spectaculair te noemen, dit is alleen al duidelijk als we kijken naar camouflage. Camouflage is de kunst om als het ware onzichtbaar te worden in de omgeving, we kennen allemaal wel het verkleuren van de kameleon, hoewel de meeste kameleons dit eigenlijk doen om met elkaar te communiceren. Er zijn echter ook bijzondere vormen van camouflage bij kikkers, padden en insecten.

Een even bijzondere aanpassing vinden we bij enkele amfibieën. Veel soorten amfibieën hebben een larvenstadium, de bekende dikkop. Echter hebben sommige amfibieën door de evolutie de mogelijkheid om zichzelf enkel op commando te laten veranderen van deze dikkop naar een volgroeid dier en kunnen zichzelf zelfs voortplanten in dit stadium. De bekendste van alle amfibieën die dit kan is de axolotl. Deze salamander kan zijn hele leven als een soort larf door het leven gaan, maar als er plotseling veranderingen opdoen in zijn of haar leefgebied kan het dier overgaan in een landbewonende vorm, dit noemen we neotenie.

Voortplanting

Ook heeft de evolutie bij deze diergroepen veel invloed gehad op de voortplanting, zo zijn er in geen enkel andere diergroep zoveel soorten te vinden die tweeslachtig (hermafrodiet) dan in die van de geleedpotigen, maar dit komt ook regelmatig bij reptielen en amfibieën. Er zijn ook reptielen die vaak met beide geslachtsdelen worden geboren, hoewel er maar een type bruikbaar is, we zien dit verschijnsel bij Aziatische varanen (grote vleesetende hagedissen), bij deze groep hagedissen hebben de vrouwen, soms ook een tweetal niet werkende penissen.

Ook een bijzondere voortplantingsaanpassing is iets dat we de uitgestelde bevruchting noemen, veel vissen kunnen dit ook. Het is een oplossing van de natuur om enkel nakomelingen geboren te laten worden op het moment dat de omgevingsomstandigheden optimaal zijn. Het vrouwtje slaat na de paring het sperma van het mannetje op in een speciale blaas en hierin blijft het sperma soms wel twee jaar in leven, om zichzelf op elk gewenst tijdstip hiermee te bevruchten.

Iets dat hier weleens mee wordt verward is misschien wel net zo vreemd, of vreemder, Het is de maagdelijke bevruchting ook wel parthenogenese genoemd. Bij deze vorm van voortplanting is helemaal geen mannetje nodig. Het vrouwtje maakt als het ware klonen van zichzelf, van haar eigen genetische materiaal. Dit verschijnsel is veel beschreven bij reptielen en amfibieën en komt vooral voor bij soorten die erg geïsoleerd leven, waarschijnlijk is het vinden van een partner erg lastig in deze gebieden en ook is de kans op inteelt dan veel groter, de beste oplossing is dan een kopie van jezelf te maken.

De toekomst

De laatste jaren komen we steeds meer te weten over de evolutie en de bijzonderheden die daarmee bij dieren en planten ontstaan om de steeds veranderende wereld het hoofd te bieden, helaas zijn wij als mensen steeds vaker geneigd de evolutie te beïnvloeden, hetgeen misschien wel catastrofale gevolgen kan hebben voor veel soorten in de toekomst. Er wordt ook gepleit dat het menselijk aspect hierin ook evolutie genoemd kan worden, het zal wel duidelijk worden in de volgende 100 miljoen jaar.

Door:

Rogier van Rossem
Voorzitter stichting Herpetofauna.