Levendbarende vissen in moeilijkheden

Levend baren

Behalve vissen die eieren leggen, zijn er ook vissen die hun nakomelingen levend ter wereld brengen. Dat levend baren kan op twee manieren gebeuren: de moedervis draagt eieren in zich tot de embryo's in de eieren volgroeid zijn óf het embryo groeit in de baarmoeder, van voedsel voorzien door een placenta. Vissen met een placenta zijn vaak klein en komen in groten getale in de tropen voor.
NWO-onderzoeker dr. Bart Pollux ontdekte dat vissen met een placenta zich slecht aanpassen aan snelle veranderingen in het voedselaanbod. Ze zijn waarschijnlijk ontstaan in een stabiele, voedselrijke omgeving. Doordat ecosystemen veranderen onder invloed van de mens, hebben ze meer moeite om te overleven dan vissen die eieren leggen. Pollux publiceerde zijn bevindingen in het blad Functional Ecology.

Phalloptychus januarius

Bart Pollux onderzocht de placentale soort Phalloptychus januarius. Hij varieerde het voedselaanbod van de vrouwtjesvissen en bekeek hoe, en hoe snel, zij zich hieraan aanpassen. Als Pollux het voedselaanbod verhoogde of verlaagde, leidde dat tot vrijwel onmiddellijke verandering in de grootte en het vetgehalte van de nakomelingen bij de geboorte. Het proces ging razendsnel: vijf dagen na de wijziging in voedselaanbod was het geboortegewicht en de hoeveelheid lichaamsvet al veranderd. Maar de vruchtbaarheid van de moedervissen wijzigde – tegen de verwachtingen in – pas veel later, na zo’n acht weken.

Verzwakt

De placentale vis besluit op het moment van bevruchting hoeveel nakomelingen ze maakt: is er veel voedsel, dan komen er veel nakomelingen. Wanneer na een tijdje het voedselaanbod plotseling afneemt ontstaat er een probleem. Ze verzwakt en ook haar embryo's zijn erg klein bij hun geboorte. Een vis die eieren legt, geeft altijd voldoende voedsel mee voor het aantal eieren.

Vervuiling

Uit het onderzoek blijkt dat de vissoort met placenta alleen kan zijn ontstaan in gunstige tijden, in een stabiele omgeving met een groot voedselaanbod. Nu de mens ecosystemen verstoort door vervuiling en ingrijpen in de natuur (stuwdammen, boskap rond rivieren), kunnen vissen met een placenta niet snel genoeg inspelen op de slechtere omstandigheden. Toch is er een klein lichtpuntje. Pollux vermoedt echter dat placenta's ook grote voordelen bieden als de voedselsituatie gunstig is. Zo'n moedervis kan, zo denkt Pollux, zeer waarschijnlijk veel beter zwemmen tijdens de zwangerschap.